Huishoudbudget maken: in 5 stappen grip op je geld

Veel mensen hebben aan het eind van de maand het gevoel dat hun geld "zomaar op" is. Meestal is dat niet één grote uitgave, maar een optelsom van kleine dingen en vaste lasten waar je niet meer bij stilstaat. Een huishoudbudget maakt dat zichtbaar. In dit artikel lees je in vijf stappen hoe je er een opzet die je ook echt volhoudt.

Stap 1: zet je inkomsten op een rij

Begin met wat er binnenkomt. Kijk naar je netto inkomsten per maand:

• salaris of winst uit onderneming;
• uitkering of pensioen;
• toeslagen, zoals zorgtoeslag of huurtoeslag;
• kinderbijslag en kindgebonden budget;
• studiefinanciering;
• overige inkomsten, zoals alimentatie of inkomsten uit verhuur.

Krijg je sommige bedragen niet elke maand, zoals vakantiegeld, een eindejaarsuitkering of kinderbijslag (die per kwartaal wordt uitbetaald)? Reken ze dan om naar een maandbedrag, of zet ze apart als "extra" inkomsten waar je bewust een bestemming voor kiest.

Heb je een wisselend inkomen? Neem dan het gemiddelde van de afgelopen maanden, of beter nog: reken met je laagste maand. Alles wat je meer verdient, is meegenomen.

Stap 2: breng je uitgaven in kaart

Nu het lastigere deel: waar gaat je geld heen? Download de afschriften van de afgelopen drie maanden uit je bankapp (vaak kan dat als spreadsheet) en verdeel alle uitgaven in groepen.

Vaste lasten

Bedragen die (bijna) elke maand hetzelfde zijn:

• huur of hypotheek;
• energie en water;
• gemeentelijke belastingen en waterschapsbelasting;
• zorgverzekering en andere verzekeringen;
• internet, tv en mobiel;
• abonnementen en lidmaatschappen;
• vervoer: autokosten of ov-abonnement;
• kinderopvang en schoolkosten;
• aflossingen van leningen.

Reserveringsuitgaven

Kosten die niet elke maand voorkomen, maar wel zeker komen. Juist die zorgen vaak voor problemen, omdat je er niet op rekent:

• vervanging van apparaten en meubels;
• kleding en schoenen;
• onderhoud aan huis, auto of fiets;
• eigen risico van de zorgverzekering;
• tandarts, bril of lenzen;
• jaarlijkse kosten, zoals een jaarabonnement of contributie;
• vakantie, verjaardagen en feestdagen.

Huishoudelijke uitgaven

De variabele uitgaven van elke dag of week: boodschappen, drogisterij, uit eten, koffie onderweg, uitjes en hobby's.

Tip: het Nibud heeft gratis rekentools en voorbeeldbegrotingen. Daarmee kun je je uitgaven vergelijken met die van vergelijkbare huishoudens. Grote verschillen laten zien waar mogelijk ruimte zit.

Stap 3: maak je begroting

Zet inkomsten en uitgaven naast elkaar. Je kunt dat doen in:

• een eenvoudig spreadsheet (zelf gemaakt of een gratis sjabloon);
• de budgetfunctie in je bankapp, die uitgaven vaak automatisch indeelt;
• een speciale budgetapp;
• of gewoon pen en papier.

Kies wat bij je past. Het beste systeem is het systeem dat je volhoudt.

Een simpele vuistregel als startpunt

Een veelgebruikte vuistregel is de 50/30/20-verdeling: ongeveer de helft van je netto-inkomen voor noodzakelijke uitgaven, ongeveer 30 procent voor wensen en ongeveer 20 procent voor sparen en aflossen. Het is geen wet en voor veel Nederlandse huishoudens met hoge woonlasten is het niet realistisch. Zie het als richting, niet als doel.

Belangrijker is de vraag: hou je aan het eind van de maand iets over? Zo niet, dan is het tijd voor stap 4.

Stap 4: zoek de grootste besparingen eerst

Begin bij de posten waar het meeste te winnen valt met de minste moeite. Meestal zijn dat de vaste lasten: één keer regelen, elke maand voordeel.

1. Energie: controleer je contract en verbruik. Zie energierekening verlagen.
2. Verzekeringen: check op dubbele en overbodige verzekeringen. Zie verzekeringen checken, zorgverzekering overstappen en autoverzekering besparen.
3. Abonnementen: schrap wat je niet gebruikt. Zie abonnementen opzeggen.
4. Internet en mobiel: past je bundel nog bij je gebruik? Zie goedkoop internet en mobiel.
5. Inkomsten: heb je recht op toeslagen of krijg je belasting terug? Zie toeslagen en belastingteruggave.

Daarna kijk je naar de variabele uitgaven, zoals boodschappen en spullen die je ook tweedehands kunt kopen.

Stap 5: bouw een buffer op en stuur maandelijks bij

Een buffer voor tegenvallers

Een financiële buffer voorkomt dat een kapotte wasmachine of een onverwachte rekening meteen tot stress of schulden leidt. Het Nibud geeft op zijn website een richtbedrag dat afhangt van je situatie. Begin klein: elk bedrag is beter dan niets.

Een paar manieren om sparen makkelijker te maken:

• Automatisch sparen: laat direct na binnenkomst van je salaris een vast bedrag naar je spaarrekening gaan. Wat je niet ziet, mis je minder.
• Potjes: veel banken laten je meerdere spaarrekeningen of "potjes" maken, bijvoorbeeld voor vakantie, auto en buffer.
• Meevallers sparen: zet bijvoorbeeld de helft van je vakantiegeld, een belastingteruggave of een energieteruggave direct apart.

Maandelijks evalueren

Neem één keer per maand een kwartiertje om terug te kijken:

• Klopten je inkomsten en uitgaven met je begroting?
• Waar ging het anders dan gepland, en waarom?
• Moet je de begroting bijstellen?

Wees niet te streng voor jezelf. Een budget dat geen ruimte laat voor iets leuks, houdt niemand vol. Plan dus bewust een bedrag in voor ontspanning.

Handige gewoontes

• Een aparte rekening voor vaste lasten. Laat alle vaste lasten van één rekening afgaan en zet daar elke maand precies genoeg op. Wat op je betaalrekening overblijft, kun je vrij besteden.
• De 24-uursregel. Twijfel je over een niet-noodzakelijke aankoop? Wacht een dag. Vaak is de behoefte dan al weg.
• Weekbudget voor boodschappen. Een vast bedrag per week maakt het overzichtelijker dan een maandbedrag.
• Jaarlijkse check. Zet elk jaar een moment in je agenda om contracten, verzekeringen en abonnementen te vergelijken, bijvoorbeeld in november, als je toch naar je zorgverzekering kijkt.

Geldzorgen? Zoek op tijd hulp

Lukt het niet om rond te komen, of loop je achter met betalingen? Wacht dan niet. Hoe eerder je hulp zoekt, hoe meer er mogelijk is. Neem contact op met je gemeente voor gratis schuldhulp, of kijk op Geldfit voor anonieme hulp en advies. Neem ook contact op met de organisaties waar je achterstand hebt; vaak is een betalingsregeling mogelijk.

Samengevat

1. Zet je netto inkomsten per maand op een rij.
2. Verdeel je uitgaven in vaste lasten, reserveringsuitgaven en huishoudelijke uitgaven.
3. Maak een begroting in een vorm die bij je past.
4. Pak eerst de vaste lasten aan.
5. Bouw een buffer op en evalueer elke maand.

Een huishoudbudget is geen keurslijf, maar een kompas. Het laat zien waar je staat en waar je naartoe wilt.